tự mục đích
Định nghĩa
- Danh từ (Triết học):
- Cái tự mục đích: khái niệm chỉ một thực thể hoặc nguyên lý mà mục đích tồn tại của nó nằm ngay trong bản thân nó, không phụ thuộc vào bất kỳ mục đích bên ngoài nào. Trong triết học, thuật ngữ này thường được dùng để dịch từ "entéléchie" (tiếng Hy Lạp: entelecheia) của Aristotle, chỉ trạng thái hoàn thiện nội tại hoặc sự hiện thực hóa tiềm năng của một sự vật.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Theo Aristotle, linh hồn là cái tự mục đích của cơ thể sống. (Linh hồn là nguyên lý nội tại giúp cơ thể đạt đến sự hoàn thiện của nó.)
- Trong triết học Kant, con người là cái tự mục đích, không bao giờ chỉ là phương tiện. (Con người có giá trị tự thân, không thể bị sử dụng như công cụ.)
Các cách sử dụng nâng cao
"tự mục đích" trong sinh học: được dùng để mô tả quá trình phát triển hướng đến một hình thái hoàn chỉnh, như phôi thai phát triển thành cơ thể trưởng thành.
- Sự phát triển của phôi thai là một quá trình tự mục đích. (Mỗi giai đoạn phát triển đều hướng đến hình thái cuối cùng đã được xác định từ trước.)
"tự mục đích" trong đạo đức học: nhấn mạnh phẩm giá nội tại của con người.
- Hành động đạo đức phải tôn trọng con người như cái tự mục đích. (Không được đối xử với người khác chỉ như phương tiện để đạt mục đích riêng.)
Biến thể và từ gần giống
Mục đích tự thân (danh từ): mục đích tồn tại trong chính bản thân sự vật, không do yếu tố bên ngoài quy định — đồng nghĩa với "cái tự mục đích".
- Nghệ thuật có thể được xem là mục đích tự thân. (Nghệ thuật tồn tại vì chính nó, không cần lý do thực dụng.)
Entéléchie (danh từ): thuật ngữ triết học gốc Hy Lạp, thường được dịch là "cái tự mục đích", chỉ sự hoàn thiện nội tại.
- Khái niệm entéléchie của Aristotle giải thích sự vận động hướng đến mục đích của tự nhiên. (Mọi vật đều có xu hướng đạt đến trạng thái hoàn thiện của riêng mình.)
Từ đồng nghĩa
- Nguyên lý nội tại: yếu tố bên trong quyết định sự phát triển và mục đích của sự vật.
- Cái hoàn thiện tự thân: trạng thái mà sự vật đạt được khi tiềm năng được hiện thực hóa.
Thành ngữ liên quan
- Mục đích tự thân: nhấn mạnh giá trị độc lập của một thực thể.
- Trong triết học hiện sinh, con người là mục đích tự thân, không phải công cụ. (Con người có quyền tự quyết và không thể bị hạ thấp thành phương tiện.)